Strengere financiële controle: OCMW’s krijgen zicht op buitenlandse rekeningen van leefloners

OCMW's krijgen binnenkort toegang tot het Centraal Aanspreekpunt van de Nationale Bank, het register met alle bankrekeningen van Belgen. 'Zo beschermen we de betaalbaarheid van het leefloon', zegt minister van Maatschappelijke Integratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA).

Bij elke burger die steun aanvraagt, zoals een leefloon, voert het OCMW een sociaal onderzoek uit. Naast een huisbezoek vraagt de maatschappelijk werker allerlei informatie op om na te gaan of de aanvrager aan alle voorwaarden voldoet. Ook wordt in kaart gebracht over welke middelen die persoon beschikt – denk aan alle vormen van uitkeringen, maar ook aan het bedrag op de spaarrekening.

Tot op vandaag berust dat sociaal onderzoek grotendeels op vertrouwen. Volgens de federale regering is er behoefte aan een extra hefboom, zegt minister van Maatschappelijke Integratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA). 'Vandaag moeten OCMW's de behoeftigheid onderzoeken met één hand op de rug, omdat ze niet kunnen nagaan of iemand nog andere rekeningen of spaargelden heeft.'

Daarom gaat de regering-De Wever de OCMW's toegang geven tot het Centraal Aanspreekpunt van de Nationale Bank, beter bekend als het CAP. Dat register bevat alle rekeningen en financiële contracten van Belgen.

Sheriff

De toegang tot het CAP, dat gevoelige informatie bevat, is strikt beperkt. Enkel bepaalde personen bij diensten als Financiën en Justitie mogen het register raadplegen, en dat alleen via een strikte procedure. Binnenkort mogen ook de OCMW's, die lokaal verankerd zijn, deel uitmaken van dat selecte kransje.

'Dit gaat over eerlijkheid', zegt Van Bossuyt. 'Over ervoor te zorgen dat sociale bijstand terechtkomt bij wie ze echt nodig heeft, en niet bij wie ze kan missen maar toch probeert te krijgen. Door fraude en oneigenlijk gebruik aan te pakken, beschermen we de betaalbaarheid van het leefloon.'

Op dit moment ligt een wetsvoorstel van enkele N-VA-Kamerleden voor in de Kamer. Die tekst zal de basis vormen van de wet, al zijn aanpassingen na overleg met meerderheidspartijen Vooruit, CD&V, MR en Les Engagés mogelijk.

Volgens N-VA-Kamerlid Wouter Raskin is het niet de bedoeling dat de OCMW's voor 'sheriff' gaan spelen. 'De maatschappelijk werkers zullen niet zien hoeveel geld iemand op een rekening heeft staan of welke verrichtingen die uitvoert. Wel moeten ze kunnen zien hoeveel en welke soorten rekeningen er zijn. Dat geldt ook voor effectenrekeningen en buitenlandse rekeningen.' In principe moet iedereen met een rekening in het buitenland die melden.

In Vlaanderen krijgen ongeveer 45.000 mensen een leefloon, voor heel België gaat het om 166.500 ontvangers. Van hen hebben 54.500 mensen niet de Belgische nationaliteit, goed voor ongeveer een derde van het totaal. Door de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd verwachten de OCMW's een sterke toename van het aantal cliënten.

'Money Control'

Schepen Kelly Verheyen (Vooruit), voorzitter van het Bijzonder Comité voor de Sociale Dienst in Turnhout, is voorstander van de maatregel. 'De wet zegt dat we niet standaard rekeninguittreksels mogen opvragen bij elke hulpaanvraag. Wanneer we wél argumenten hebben, merken we dat het niet altijd evident is. Banken sluiten hun loketten steeds vaker en zijn minder bereid om rekeninguittreksels te printen, of vragen er geld voor. Vaak verwijzen ze naar digitale toepassingen, maar voor wie laaggeletterd is of het Nederlands niet machtig is, is dat niet vanzelfsprekend.'

Turnhout staat daarin niet alleen, zegt Nathalie Debast van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG). 'Onze voornaamste motivatie is dat dit het werk van de maatschappelijk werkers zal verlichten. Als we dit soort informatie sneller kunnen verzamelen, kunnen zij meer tijd besteden aan een diepgaand gesprek dat polst naar de mogelijkheden, de drempels en het netwerk van de hulpvragers.'

Marjolijn De Wilde, onderzoeker lokaal sociaal beleid aan de KU Leuven en hogeschool Odisee, zegt dat cliënten altijd op de hoogte moeten zijn wanneer het OCMW overgaat tot een raadpleging van het CAP. 'Dat is vandaag al noodzakelijk wanneer ze informatie opvragen via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ). Cliënten moeten steeds de mogelijkheid behouden om hun steunvraag eventueel in te trekken.'

Onlangs kwam het CAP in de aandacht door het verzet van Kamerlid Vincent Van Quickenborne (Anders, vroeger Open VLD) tegen wat hij 'Money Control' noemde. De regering gaat de fraudeopsporing binnen het CAP automatiseren via datamining. Volgens Van Quickenborne komt dat neer op bigbrotherpraktijken, wat de regering-De Wever ontkent.

Volgens Wouter Raskin houdt het wetsvoorstel ook rekening met de bezwaren van de Gegevensbeschermingsautoriteit, de privacywaakhond. 'Het is niet de bedoeling om mensen met een leefloon strenger te behandelen dan anderen. Ook dit is geen Money Control.'

Bron: Knack © Roularta 2026